Historie paratafeltennis

Het begin

Het ‘sporten met een beperking’ vindt zijn oorsprong in  het Stoke-Mandeville Hospital in Aylesbury in Engeland, waar de neuroloog dr. Ludwig Guttmann de kwaliteit van leven van de gewonden uit de Tweede Wereldoorlog hoopte te verbeteren. Hij zag al snel dat het introduceren van sportelementen in de therapie bij motorisch gehandicapten een belangrijke rol kon spelen. Op zijn initiatief werden in 1948 de eerste Stoke Mandeville Games gehouden. Het is geen toeval dat deze Wheelchair Games samen vielen met het begin van de Olympische Spelen In Londen: het was zijn droom een soortgelijke internationale competitie voor mensen met een handicap te verwezenlijken.

De Stoke Mandeville Games werden in 1952 internationaal als een 4-tal boogschutters uit het Militair Revalidatie Centrum Aardenburg, Doorn aan deze Spelen deel namen. De aanleiding was een eerdere ontmoeting tussen dr. Guttmann en dr. J.E. van Gogh, die o.a. medisch adviseur was bij de Bond van Nederlandse Militaire Oorlogsslachtoffers (BNMO). Tijdens een revalidatiecongres in Parijs raakten zij in gesprek met als gevolg: een uitnodiging om naar Aylesbury te komen. Dr. Guttmann ontving de Nederlandse delegatie heel hartelijk. Hierna ging Nederland ieder jaar met een steeds grotere afvaardiging naar deze wedstrijden. In 1954 deden er voor het eerst twee tafeltennissers mee.

Op internationaal gebied kwam de gehandicaptensport goed op gang. Er werd een eerste klassenindeling, naar gelang de mate van handicap, genmaakt. Het aantal deelnemende landen steeg flink en al gauw sprak men van ‘Wereldspelen voor verlamden’. De Stoke Mandeville Games groeiden vervolgens verder uit tot wat nu de Paralympische Spelen zijn.

De eerste officiële Paralympics werden in 1960 in Rome gehouden. Vanaf die tijd vinden ze om de 4 jaar plaats. Tot en met 1972 werden alleen rolstoelatleten toegelaten. Vanaf 1976 kunnen ook ‘amputaties’ en visueel gehandicapten meedoen. Later kwamen daar sporters met een cerebrale parese en verstandelijk gehandicapten bij. Tafeltennis stond al vanaf het begin op het programma. Vanaf 1988, Seoul, worden de Paralympische Spelen in hetzelfde land en in dezelfde accommodatie gehouden als de Olympische Spelen. Naast de Paralympics zijn er sinds eind jaren 70 ook Europese- en Wereldkampioenschappen voor paratafeltennis.

NTTB en gehandicaptensport

De NTTB heeft altijd zoveel mogelijk medewerking verleend aan de gehandicaptensport. In de vijftiger jaren ontstonden verschillende clubs van gehandicapten die na hun revalidatie wilden blijven sporten. Zij wilden, als het even kon, ook meedoen met valide sporters. De BNMO ondersteunde die initiatieven. Al in 1956 meldde zich voor het eerst een tafeltennisteam van rolstoel-gehandicapten aan bij de NTTB. Het was de SC Marathon uit Doorn. Het team kreeg toestemming om mee te draaien in de competitie en wist in de Reserve 4e klasse een hele goede derde plaats te bereiken. Vanzelfsprekend waren er enige aangepaste spelregels noodzakelijk, zeker in het dubbelspel. Daar werden afspraken over gemaakt.

In 1961 werd de Nederlandse Invaliden Sportbond opgericht. De NTTB hechtte eraan op een zinvolle manier met de NIS samen te werken. Dat deze samenwerking goed verliep werd nog eens extra benadrukt in 1975. Op verzoek van voorzitter Douwe de Vries werd de viering van het 40-jarig bestaan van de NTTB aangegrepen om de NIS een groot demonstratietoernooi aan te bieden. In de afgehuurde Veluwehal in Barneveld waren demonstraties zitvolleybal en rolstoelbasketbal te zien. Daarna volgde een bijzonder tafeltennistoernooi. Hiervoor waren de sterkste gehandicapte spelers uit Nederland, Engeland, Duitsland, Israël en de USA uitgenodigd. Ook deden topspelers van de NTTB mee. Hoe tafeltennis vanuit een rolstoel gespeeld kan worden, overtrof die avond alle verwachtingen van het publiek. Het leidde er zelfs toe, dat het tv-programma AVRO’s Sportpanorama enkele dagen later besloot een demonstratiewedstrijd tussen Bert van der Helm en Mike Dempsey, de felle Amerikaanse rolstoeltafeltennisser, uit te zenden. Na afloop van het toernooi verraste NIS-voorzitter Wim Ruth zijn NTTB-collega De Vries met een mooie voorzittershamer als jubileumgeschenk. Dit cadeau met inscriptie wordt nog op elke bondsraadsvergadering gebruikt.

Het meespelen van gehandicapte spelers binnen het raamwerk van de NTTB-competitie is sinds 1956 steeds verder uitgebouwd en met regelmaat geëvalueerd. De samenwerking  tussen beide bonden leidde er in 1979 toe dat een geïntegreerde applicatiecursus voor scheidsrechters in het bestaande NTTB-cursuspakket werd opgenomen. In de jaren daarna fuseerde de NIS met andere organisaties tot Nederlandse Bond voor Aangepast Sporten (NebasNsg), nu bekend onder de naam: Gehandicaptensport Nederland.

Landelijke bekendheid  

Belangrijke tafeltennisnamen en winnaars uit die eerste 25 jaren van ‘pionieren en opbouwen’ zijn:
Yap Soen Lie (Marathon / ISA), Henk Geluk, Jan de Gou, Joep de Beer, Piet van Aart, Gerard Jacobs, Rinus Hoogendoorn, Dick Kruidenier (allen SC Marathon); Marion de Groot, Elka Gaarlandt, Hink Kamps (allen ISA); Cor Prins (De Sleutels); Aria de Vries-Noordam, Evert Barendse, Gerrit Tuinier, Fred Broos (allen Antilope); Jan Verstraelen, Pierre Stienen, Victor Hertog, Theo van Kessel, Thieu Vossen (allen EGS), Loes Lekx-Schenk (ISV Gouda), Paul Suijkerbuijk (Drechtsteden); Gerda Becker, Irene Schmidt, Jolanda Paardekam, Hans Pimmelaar, Hans Kasteelen (allen RIS); Cock Hill (Nieuw Unicum); Grady Uyt de boogaardt (ISVZO); Loek van de Leur (GSNO); Joop Westbroek, Van Winden, Peter van der Lelij, Cees Esbach (coaches).

Bovengenoemde sporters en coaches waren voornamelijk bekend in de ‘eigen kring’ van gehandicaptensport en NTTB-verenigingen. Landelijk gezien was de aandacht hiervoor niet groot. Voorafgaand aan de Paralympics van 1976 was er bijvoorbeeld nog een flinke discussie of een sportende gehandicapte ethisch gezien wel op de tv thuishoorde. AVRO’s Sportpanorama nam weer het voortouw en besloot een 50 minuten durende documentaire over deze Spelen in Toronto te maken.        

Er waren veel handicapklassen en dat betekende dat er ook bij het tafeltennis veel medailles gewonnen konden worden. Hoewel de successen van de paratafeltennissers nauwelijks de kranten haalden, drongen er toch af en toe enkele namen door in de media. In de periode 1969 - 1980 gebeurde dat met Irene Louwers - Schmidt. Zij erd als rolstoeler 11 keer Nederlands kampioen bij de NIS. Verder won ze 4 keer goud tijdens Stoke Mandeville Games, 3 keer goud op een EK en 1 keer brons en 5 keer goud tijdens Paralympische Spelen. Ook speelde ze hoog in de NTTB-competitie (C-licentie), waardoor ze 2 keer, namens ttv Avanti, aan het NK van de NTTB mee mocht doen. Vanwege haar algehele inzet voor de gehandicaptensport werd ze koninklijk onderscheiden en ontving ze de Audrey Hepburn Trofee. Een andere bekende rolstoeltafeltennisster, die regelmatig de pers haalde, is Jolanda Paardekam. Zij wist eveneens verschillende keren goud, zilver en brons te winnen. Daarnaast vertegenwoordigde ze het paratafeltennis gedurende meerdere jaren in commissies en werd voor al haar werkzaamheden dan ook later benoemd tot Lid van Verdienste van de NTTB.

Van vroeger naar nu

De ‘tafeltennissers van weleer’ zijn allang opgevolgd door andere talentvolle sporters. Zij zorgen op hun beurt weer voor mooie sportprestaties. De tijd heeft natuurlijk niet stil gestaan. Na een lang en soms moeizaam traject van organisatorische integratie draagt de NTTB inmiddels de verantwoordelijkheid voor het paratafeltennis. In vergelijking met vroeger is het nu - mede dankzij internet - veel gemakkelijker geworden om op de hoogte te blijven van alle ontwikkelingen. Op diverse sites zijn de verrichtingen van de paratafeltennissers te volgen, hun successen zijn terug te vinden op nationale en internationale uitslagenlijsten.

 

Bronnen:

Pegels, Jaap. Met pijl en boog naar Engeland: de geschiedenis van de gehandicaptensport in Nederland, 1990.
Breejen, Bas den. Van salonsport tot wereldsport, plaats en geschiedenis van het tafeltennis in Nederland, 2012.
Website Paralympic Movement: http://www.paralympic.org